خانه / آموزش و پژوهش / کاربرد اعتدال در جامعه ما از منظر نهج البلاغه،

کاربرد اعتدال در جامعه ما از منظر نهج البلاغه،

اعتدال واژه آشنا و اصطلاحي کليدي در متون اخلاقي گذشتگان است. انسان در ميان دو قطب افراط و تفريط در رفتار و سلوک و ملکات نفساني، در صورتي به الگوي صحيح روحي و رفتاري دست مي يابد که اعتدال پيشه کند. تصويري که اخوان از اعتدال ارائه مي دهند، حکايتگر نبردي ميان عقل و طبيعت است، به اين معني که دوري از مقتضياي طبيعت و تقرّب به لوازم عقل را اعتدال مي دانند و مي گويند. قواي نفس انساني، آن گاه که اعتدال يابد و از جانب طبيعت به سوي عقل ميل کند، چون ملائکه مي شود و کردارش شبيه کردار ايشان مي گردد و پس از جدايي نفس از بدن به سوي آنان مي رود، و آن گاه که از جانب عقل به سوي طبيعت تمايل يابد. چون شياطين مي گردد و در حزب ابليس لعين مي شود و افعالش همانند افعال شياطين مي گردد و به هنگام مفارقت از جسم با ايشان همراه مي شود.در جاي ديگر از رسائل بر اعتدال در شخصيت و رفتار تأکيد مي کنند و برادران خود را به جلب اعضايي جديد با ويژگي اعتدال دعوت مي کنند و تصريح مي کنند که در عضوگيري، احوال افراد به دقت بررسي مي شود و مذهب و اعتقاد آن ها را بشناسند، تا اگر شايسته صداقت و اُخوت بودند، آن گاه به جلسات اخوان راه يابند. زيرا انسان ها و اقوام داراي طبايع متفاوت هستند و برخي از حال اعتدال خارجند. پس بايد از ميانه افراد آناني را که خير، شکور، امين، حليم، سخي، شجاع ودود، عفيف، صبور، قنوع، لطيف، و موافقند برگزيد.در خصوص ريشه هاي اخلاق ناپسند، اخوان بر اين باورند که هرگاه آن داشته از صفات نفساني همچون کبر، حرص و حسد که در سرشت انسان وجود دارند، در موقع خويش به انداز و آنگونه که شايسته است بروز کنند، نه تنها مذموم نيستند، بلکه معدومند. اين سخن نيز ناشي از جايگاهي است که اعتدال در نظام فلسفي اخوان دارد.( اعرافي،  1377، ص 211)از نکاتي که حائظ به آن توصيه کرده مسأله مراعات اعتدال و ميانه روي در صفات و افعال است به نظر وي، مقصود از اعتدال، امري کمّي و مقداري نيست، چنان که در خلقت انسان، ملاک اعتدال کمّيت نيست بلکه مراد آن است که ترکيب او به گونه اي باشد که اجزاء همگي با يکديگر تناسب داشته باشند و جزئي از آن موجب از دست دادن جزء ديگر نشود، مانند درشتي چشم که با بيني مناسب نيست و نيز پهناي زياد پيشاني، که با کوچک کردن بقيه بخش هاي صورت تناسبي ندارد. بنابراين اعتدال در صفت نيز به معناي در حد وسط بودن است و هر گونه افراط يا تفريط، به از بين رفتن اعتدال مي انجامد. (رسائل، ج 1، ص 76) نکته حائز اهمیت این است که نگاه به اسلام از زاویه اندیشه و مکتب اعتدال و توجه به افراط گریزی و تفریط ستیزی در این دین، نه تنها کارکرد دفاعی از اسلام دارد و می توان این گونه شبهات و اشکالاتی که در حوزه، نظر و عمل به وسیله دو گفتمان پیش گفته، نسبت به اسلام، طرح می شود را پاسخ دهد، بلکه از آن هم مهم تر، کارکرد درون دینی این اندیشه است؛ زیرا از جمله ثمرات این بحث و از جمله میوه های نیل به این حصیله گرانسنگ که روح کلی اعتدال در تمامی معارف و آموزه های دینی، ساری و جاری است و انسان و زندگی او تنها در حالتی متعادل، مطلوب پروردگار عالم می باشد، این است که هر جا بیان موردی و خاصی از جانب دین وجود نداشت، حکومت این روح کلی، لحاظ می گردد و نظر و روشی توأم با اعتدال در آن مورد اتخاذ می شود.

تحقیق کامل : کاربرد اعتدال در جامعه ما از منظر نهج البلاغه،
x

همچنین ببینید

تاثیرکشت و صنعت هفت تپه بر رشد و توسعه پایدار

بررسی تاثیر شرکت کشت و صنعت هفت تپه بر رشد و توسعه پایدار روستایی شهرستان شوش

WhatsApp chat