خانه » آموزش و پژوهش » شوش در عصر هخامنشی
شوش در عصر هخامنشی
شوش در عصر هخامنشی

شوش در عصر هخامنشی

 اطلاعات و یافته ها از بافت شهری دوره ی هخامنشی محدود است گرچه کاخ هخامنشی و روش دفاعی شهر شاهی می تواند تجسمی از موقعیت عمومی و جمعیت آن بدست دهد ، ولی سازمان و تشکیلات درونی و معماری مسکونی آن ، حتی با وجود کاوشهای گسترده ی گیرشمن در شهر شاهی و یا پژوهشهایی در شهر صنعتگران ،به دلیل یافته های اندک باستان شناسی نا مشخص است . این عمر پرسشها و مسائلی را در مورد چگونگی و ماهیت اشغال شوش در دوره ی هخامنشی در خارج از بناهای سلطنتی مطرح می کند در حالی که در دوره های پیش و پس از آن مفهوم و تعبیر زندگی شهرنشینی در یک شبکه انبوه از بناهای ساختمانی بازتاب یافته بود ، دوره هخامنشی شوش ظاهراً با یک نقش و کمبود معماری مشخص شده است که می توان برای آن تنها از طریق تصور یک روش و طریقه زندگی مطابق با اقتصادی وابسته به زندگی شبانی که تحرک جمعیتی را به همراه داشته توضیحی قائل شد.

این امر شاهد در شوش ، در بخشی از سال در مساکن ساده جریان داشته و کوچ نشینی در هنگام بهار تا پاییز به سوی  دشت فارس و منطقه تخت جمشید انجام می پذیرفته است. دلیل این وضعیت کوچ نشینی شاید مقدم بر دوره هخامنشی باشد که بر اثر تجزیه و فروپاشی اقتصاد ایلام به دنبال ویرانی شهر به دست آشور بانی پال مسبب شرایط نیمه کوچ نشینی ساکنان آن شده بود.

این شرایط تا زمان داریوش اول ادامه می یابد تا آنکه وی به دلایل سوق الجیشی و سیاسی شوش را به عنوان یکی از پایتخت های خود برمی گزیند . معماران داریوش با دقت بسیار به طرح ریزی دوباره و تغییر شکل تپه قدیمی که مکان شهر ایلامی بود،پرداخته و به آن در حدود بزرگ و اصلی اش از نظر نقشه برداری شکل و ساختاری بخشیدند که تا به امروز حفظ شده است.

آنها پس از عقب راندن مردم بومی به سوی حومه های شرقی شهر ،از برجستگی تپه برفراز دشت شوش بهره برداری کرده و نظیر یک تپه طبیعی ، یک خندق عریض و گشاد در اطراف آن ایجاد کردند این خندق که از آب رودخانه شاوور سیرآب می شده است،شهر پایین را از بلندترین بخش تپه که بعدها شهر شاهی را با مساحتی بالغ بر۱۰۰ هکتار تشکیل می داده جدا می ساخته است. محل استقرار شاه و درباریان که بدین ترتیب شکل گرفته خود متشکل از سه بخش عمده بوده است:

  • آپادانا : کاخ و مقر حکومتی بر روی صفه ای چهارگوش که به طور مصنوعی بالا آورده شده بود و مساحتی حدود ۱۵ هکتار را می پوشاند.
  • شهر شاهی : محله ی مسکونی در حدود ۵۰ هکتار.
  • آکروپل : یک دژ دفاعی کوچک که در بلندترین نقطه ، گروه اصلی ساختار حفاظت توده ی جمعیت را که به علت آبراه های شاوور به سوی غرب کشیده شده بود تشکیل می داد.

محل سکونت مردم عادی احتمالاً در فراسوی خندق شرقی بر مساحت حدود ۱۰۰تا ۲۰۰ هکتاری شهرصنعتگران گسترش یافته بود، ولی توضیح دقیق حدود و سازمان آن نیازمند مطالعات و کاوش های بیشتری است.

برآورد دقیق مساحت اشغال شده در دوران هخامنشی به راحتی امکان پذیر نیست زیرا اردوگاه ها  می توانستند در دشت بی آنکه رد و نشانه ای برجای گذارند ، گسترش یابند.با فرض مساحتی ۳۰۰هکتار و تخمین تراکم شهرنشینی با میانگین بالا می توان جمعیت شوش را در این زمان حدود ۱۰۰هزار نفر برآورد کرد،که بیست الی سی هزار نفر همراه با نگهبانان در شهر شاهی سکونت داشتند.

آنچه در این زمان در بافت شهر شوش حائز اهمیت و توجه است تضاد و تفاوتی است که بین معماری مجتمع درباری به عنوان نماد قدرت سیاسی و توده ی نامنظم و پراکنده قرارگاه های فاقد مشخصات شهری وجود دارد. شاید هیچگاه در شوش این عدم توازن بین اقامتگاه شاهزادگان و درباریان با مسکن مردم عادی تا بدین حد مشخص نبوده است.

این امر خود بهترین نشان از سازمان تشکیلاتی دوره هخامنشی است.از یک سو ترکیب و بافت سنتی و مردمی مطابق با ویژگی های اقتصادی ،اجتماعی منطقه دیده می شود و از سویی دیگر یک دستگاه اداری مالی وجود دارد که نظارت سیاسی بر جامعه را تامین می کند.همزیستی بین این دو بافت ترکیبی به مثابه ی یک امر مسلم در حاکمیت و تسلط نظامی و سیاسی می نماید. ضمن همزیستی ،تفکیک و تمایز بافت این دو بخش غیر قابل انکار است.شهر شاهی در قسمت شرقی با خندق عمیقی انباشته از آب شاوور از بقیه شهر جدا شده است. گذر از این خندق تنها در یک نقطه آن یا یک پل یا برآمدگی زمین که در محور آن یک گذرگاه خاکی شیب دار به دروازه شهر می رسیده است، قرار داشت . این تنها دروازه ی افت شده از شهر است که از بنای مستطیل شکل به ابعاد ۱۸*۳۶متر از خشت خام و مستقل از هرگونه دیوار بیرونی ساخته شده است.

در ادامه به نظر می رسد شهر شاهی با برج و بارویی که دیولافوا تصور کرده محصور شده باشد. البته جداره های تپه تقریباً به طور عمودی تراش داده شده اند و شیب محافظ تندی با ارتفاع حدود ۱۲متر به دست آمده بود که خود به تنهایی جنبه ی حفاظتی و تدافعی داشته است. به این ترتیب اقامتگاه شاه و درباریان روی صفه و ایوان مشرف و مسلط بر دشت برپا شده بود . البته نقش این صفه بیشتر جلوه گر ساختن قدرت و توانایی شاهانه بود تا تامین یک دفاع نظامی و همین امر در مورد کاخ آپادانا درست است که صفه آن به بلندی ۱۵متر در بخشی به صورت دستی و مصنوعی در پای دژ استحکامی که با آبهای شاوور در سمت غرب امتداد یافته قرار دارد .

براساس آنچه از سازمان و تشکیلات شهری شوش در زمان هخامنشیان بدست آمده،توجه و مطالعه مشخصات کالبدی دستگاه عالی اداری – سیاسی جز از طریق مطالعه و بررسی آثار معماری رسمی و مکان تمرکز آن یعنی کاخ آپادانا تاسیسات مجاور و محدوده ی دفاعی آن میسر نیست. با عبور از برج و باروهای شهر شاهی ، در مدخل ورودی به محدوده ی تپه آپادانا دروازه ی قابل ملاحظه دیگری قرار دارد که ساختمان کوشک مانند مربعی به اندازه های ۲۴*۲۴ متر بوده و راه ورودی به قصر را تعیین می کند. در فراسوی دروازه ها ،این راه ورودی که با خشت خام ساخته شده بود . با یک انحراف ۹۰ درجه به سمت چپ ، بازدید کننده را به محور دروازه کاخ و پل متحرک منتهی به آن می برد.

این امر نظیر آنچه که در تخت جمشید دیده می شود، راه ورودی به آپادانا با قسمت های انحرافی با زاویۀ قایمه بود. بخش های انحرافی محورهای رفت و آمد نظیر نشانه های مشخص و ثابت از سازمان و تشکیلات فضایی معماری هخامنشی جلوه می کند.

پس از این دروازه، جهت ورود به مجموعه درباری دروازه تشریفاتی ساختمان آپادانا، به ابعاد ۳۰*۴۰ متر مربع قرار داشت که نقشه آن به صورت یک تالار مرکزی با چهار ستون بود. در دو طرف آن اتاقهای مستطیل شکل قرار گرفته بودند. در هر یک از اتاقها پلکانی مارپیچی دیده می شود که راه دسترسی به طبقۀ دوم یا بام می تواند باشد. کتیبۀ ستونها گویای آن است که دروازه به دستور داریوش بنا گردیده، و

در همین بنا در اتاق جنوب غربی راهرو، مجسمۀ داریوش اول کشف شده است.

با عبور از دروازه ها، ساختمان های سلطنتی شوش آشکار می شوند. این ساختمانها به صورت یک تودۀ حجم یکپارچه جلوه گر بوده اما در واقع از دو بنای مستقل مجاور با عملکردهای متفاوت تشکیل شده اند. در قسمت جنوب غربی تپه، اقامتگاه و اندرون کاخ قرار داشته است و مربوط به زمان داریوش اول بوده، در سمت شمال شرقی تالار آپادنا قرار گرفته بود که توسط اردشیر دوم تعمیر و یا دوباره بنا گردید.

سطح بنای بخش اندرون کاخ نزدیک ۲۰ هزار متر مربع و سطح آپادنا حدود ۱۰ هزار مترمربع بوده است. تفاوت طرح آنها بسته به عملکرد و نوع مصالح ساختمانی است.

در حالی که کاخ و اقامتگاه از آجرهای مخصوصی ساخته شده بودند ، مصالح آپادانا از مرمر است و بدلیل عملکرد خاصش ارتفاع آن بیشتر کاخ اندرونی می باشد .

مرکز تجارت الکترونیک شوش

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد

x

شاید بپسندید

مناطق دوزبانه خوزستان

مهارتهای کلاس داری

آشنایی با مهارتهای کلاس داری و شیوه‎های تدریس نوین

مناطق دوزبانه خوزستان

نگاهی به مسائل آموزشی کودکان دوزبانه خوزستان

اصطلاح آموزش دو زبانه ، این روزها آهنگ ضربان قلب مردم را ناخودآگاه سرعت بخشیده است

تعلیم و تربیت در مکتب اومانیسم

اومانیسم یکى از شاخصه‏هاى برجسته و جنبه‏ هاى پرنفوذ رنسانس بود